Doorgaans is het diner van de correspondenten van het Witte Huis een geweldloos theaterstuk dat door politici en journalisten samen wordt opgevoerd, een tijdelijk bestand en een rituele erkenning dat beiden elkaar nodig hebben bij de uitvoering van hun democratische mandaat. Zaterdag viel het doek over die illusie.
Dat landgenoten op hem willen schieten, ziet Donald Trump als een bewijs van zijn impact. Dat is een aberrante kijk op wat politiek zou moeten zijn, maar het kan bij deze president niet verbazen. De reactie van de wereldleiders na de aanslag, dat er in de democratie geen plaats is voor geweld, was routineus en plichtmatig. Ze konden het persbericht van de vorige keer knippen en plakken. In de gelatenheid zat een moedwillig zwijgen over de werkelijke tragedie.
Cole Allen, die zaterdag wereldberoemd werd, kan een gewone Amerikaan lijken, in een gewoon grijsgelakt huis. Dat hij met een groteske daad politiek probeerde te bedrijven, wijst erop hoe uitgehold de civiele maatschappij in de Verenigde Staten is. Mannen als Allen staan op in een politieke dust bowl waar een normaal democratisch gesprek niet langer mogelijk is. De Secret Service en de FBI werden geprezen omdat ze erger konden voorkomen, maar het zijn niet de veiligheidsdiensten die politiek geweld moeten voorkomen. Dat is de taak van de democratie zelf. Geweld van en tegen leiders, geweld van en tegen burgers. De democratie in de VS, als die nog zo mag heten, slaagt daar hoe langer hoe minder in, zoals duidelijk is in het Midden-Oosten, in de confrontaties met ICE, in de uitbuiting van Amerikanen die drie jobs moeten combineren en geen toegang hebben tot betaalbare ziektezorg.
Trump recupereerde de aanslag door te beweren dat die niet mogelijk zou zijn geweest in de balzaal die ter zijner glorie wordt opgetrokken. Misschien. Zeker is wel dat de res publica slechts kan ontstaan in wat filosoof Claude Lefort “de lege plaats van de macht” noemt. Dat is het tegendeel van de protserige ruimte die de president voor ogen heeft. Trump noemt het “impact” of dadendrang, alleen ingetoomd door zijn eigen moraliteit, maar de ruimte die hij inneemt, verstikt heel veel anderen, overal ter wereld.
De in de grondwet gebeitelde vrijheid van meningsuiting greep Cole Allen aan om een Bijbelvast manifest te schrijven, maar het bleef niet bij die uiting van het vrije woord. Geweld tegen presidenten is verre van nieuw, maar de warrige tekst leest als een symptoom van een nog zwaarder verstoorde relatie tussen burger en gezagsdrager. Te vrezen valt dat Allen niet de laatste zal zijn die de wapens opneemt. Maar hoe meer lone wolves Trump overleeft, hoe goddelijker hij zichzelf zal achten en des te kleiner de overgebleven ruimte voor onenigheid zal worden.